فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )
13
سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )
در آن عصر طلايى ، يعنى زمانى كه اكتشاف و حادثهجويى با هنر سخت مربوط بود و هنگامى كه ملكهء اليزابت زمام امور كشور انگلستان را به دست گرفته بود ، شاه عباس مشغول آرايش شهر و بناهاى زيباى خود بود . افسوس كه اغلب اين بناها بر اثر عدم مواظبت و مراقبت رو به خرابى و ويرانى گذاشته يا به كلى از بين رفته است . يكى از امثال فارسى كه دربارهء اين پادشاه پركار و فعال گفته شده چنين است : « پس از مرگ اين شاهزادهء بزرگ ، ايران نيز رو به زوال رفت » . در حقيقت هنگامى كه ما امروز به اطراف و جوانب اين كشور نظر مىافكنيم در مىيابيم اغلب چيزهايى كه مورد تحسين ما واقع شده است با نام وى بستگى دارد . مساجد ، منارهها ، پلها ، ميدانها ، و كاروانسراها يادگارهايى از دوران سلطنت شاه عباس است . « عالىقاپو » كه با عظمت و شكوه در طرف راست ميدان بر پاى ايستاده دروازهء بزرگ قوسى شكلى است و بر فراز آن ايوانى بنا شده كه آن را « تالار » مىنامند . پادشاهان صفوى سفراى خارجى را در اين ايوان مىپذيرفتند و شاه عباس در عيد نوروز در اين تالار بار عام مىداد . در وسط اين ايوان بزرگ ، كه هميشه حتى در روزهاى گرم تابستان نسيم خنك در آن جريان دارد ، حوض بزرگى از سنگ مرمر تعبيه شده كه در زمان شاه عباس و دوران فراخى و آبادانى او پر از آب بود . سقف بنا بر ستونهايى از تيرهاى چوبى قرار دارد كه هر يك ، از تنهء يك درخت چنار است . داخل سقف را تختهكوبى كرده و روى قابها را رنگ زدهاند . در اين محل شاه و درباريان و ميهمانان در مقابل گنبد فيروزهاى رنگ « مسجد شيخ لطف اللّه » مىنشستند و بازيها و جنگ حيوانات وحشى و كارهاى شعبدهبازان و بندبازان و مسابقات گوى و چوگان و عمليات سواركاران را تماشا مىكردند . بايد دانست كه اسبهاى ايران و سواركاران آن مشهور مىباشند . در حضور اين پادشاه زندهدل بود كه نخستين بار ، در اين ميدان چوگان بازى كردند و طرح اين ميدان به اندازهاى در طرز اجراى اين بازى مؤثر واقع گرديد كه زمينهاى ورزشى هارلينگام « 1 » و ساير زمينهاى ورزشى كم و بيش از روى اين ميدان ساخته شدند .
--> ( 1 ) . Hurlingham